Veel grote vraagstukken waar de Rijksoverheid aan werkt, houden zich niet aan de grenzen van één ministerie. Denk aan vergrijzing, arbeidsmarktkrapte, digitalisering en AI, geopolitieke spanningen, klimaat, ruimtegebruik, sociale samenhang en democratische weerbaarheid. Deze ontwikkelingen staan niet los van elkaar. Ze versterken elkaar, botsen soms en vragen ons om breder te kijken dan onze eigen beleidsterreinen.
Daarom is het afgelopen jaar door een interdepartementale werkgroep gewerkt aan de Rijksbrede Trendverkenning 2026. Deze verkenning brengt bestaande nationale en internationale inzichten bij elkaar, vertaalt ze naar de Nederlandse context en ordent ze in zeven samenhangende trendclusters.
De trendverkenning helpt om te zien waar ontwikkelingen elkaar raken en waar nieuwe gezamenlijke opgaven ontstaan. Daarmee biedt zij een gedeelde basis voor gesprek, strategie en agendering binnen de Rijksoverheid.
Departementen en uitvoeringsorganisaties kunnen de verkenning gebruiken om hun eigen strategieën aan te scherpen, trends te vertalen naar hun eigen praktijk en rijksbrede vraagstukken eerder en scherper op tafel te krijgen. Daarnaast moedigen we het gebruik door andere overheden van harte aan. Juist ook daar kunnen de trends helpen om het gesprek over de lange termijn te voeren. Een mooi voorbeeld daarvan is het gebruik door provincies richting de Provinciale Statenverkiezingen van 2027.
Hoe nu verder?
Vooruitkijken is geen eenmalige exercitie. We onderzoeken op dit moment hoe we de Rijksbrede Trendverkenning periodiek kunnen laten terugkeren in een bredere strategische cyclus. Dat gebeurt in samenhang met twee andere trajecten: Lange Lijnen van ABDTOPConsult, in opdracht van het SGO, en de WRR-verkenning De toekomst in beleid. Deze trajecten vullen elkaar aan:
- De Rijksbrede Trendverkenning brengt belangrijke ontwikkelingen samen en biedt een eerste gedeelde duiding.
- In De toekomst in beleid onderzoekt de WRR welke zekerheden voor de toekomst nu al relevant zijn voor beleidskeuzes. Het instrument dat de WRR hiervoor ontwikkelt, helpt beleidsmakers om vroegtijdig spanningen en dilemma’s zichtbaar te maken. De inzichten uit de Rijksbrede Trendverkenning kunnen daarbij goed van pas komen.
- Het traject Lange Lijnen richt zich op de vraag hoe we de lange termijn structureler kunnen meenemen in beleid en besluitvorming, onder meer door vooruitkijken beter te borgen in een strategische cyclus.